Revolte: in verzet tegen slavernij

Van 1 juli 2023 tot 1 juli 2024 wordt in het hele koninkrijk extra aandacht besteed aan het slavernijverleden, en aan hoe deze geschiedenis vandaag de dag nog een rol speelt in het leven van mensen. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is het coördinerend ministerie van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden. Met de tentoonstelling Revolte: in verzet tegen slavernij brengt OCW via kunst en cultuur het Herdenkingsjaar Slavernijverleden onder de aandacht bij medewerkers en bezoekers. Deze tentoonstelling is tot stand gekomen door een samenwerking met de Kunstadviseurs van de Rijksoverheid en is gecureerd door CBK Zuidoost en is te zien in de etalage en hal van het ministerie van OCW.

Het werk Altagracia van Fré Calmes, een groot paard met daarop tekeningen en poppen. Op de achtergrond namen van verzetshelden uit de tijd van de slavernij.
Beeld: ©Mike Bink
Het kunstwerk Altagracia van Fré Calmes

De tentoonstelling Revolte: in verzet tegen slavernij eert mensen die zich hebben verzet tegen slavernij. Zo krijgt de geschiedenis een gezicht. De tentoonstelling toont kunstwerken en teksten van Serana Angelista, Quentley Barbara, Aspha Bijnaar, Fré Calmes, Monika Dahlberg en Maikel Deekman. 

Op deze pagina lees je de biografieën van de verzetshelden én van de kunstenaars. De tentoonstelling en de teksten bieden geen volledig historisch overzicht van alle mensen die zich hebben verzet tegen slavernij. We hopen dat de expositie en de verhalen je inspireren om verder in de geschiedenis te duiken.

Biografieën, geschreven door Aspha Bijnaar

De koloniale geschiedenis van Nederland beslaat een periode van ruim 350 jaar en vond plaats op meerdere continenten. De biografieën vertellen over mensen die in de trans-Atlantische en Aziatische gebieden in verzet kwamen tegen slavernij en uitbuiting. De verhalen gaan over verschillende groepen mensen in verschillende gebieden. Zo zijn er verhalen over verzet van de Inheemsen in Suriname (Arybare), maar ook over verzet in de Verenigde Staten (Harriet Tubman) en de Molukken (Martha Christina Tiahahu). Het laatste verhaal gaat over de periode na 1863, toen mensen nog steeds werden uitgebuit door de Staat der Nederlanden, in dit geval door verplicht contractarbeid.

De biografieën zijn gebaseerd op verschillende bronnen. Vaak zijn deze eenzijdig, geschreven vanuit westers en koloniaal perspectief en gericht op datgene wat in hun ogen misging. Weinig is bekend over persoonlijke levens, karakters en emoties van de mensen die in verzet kwamen tegen slavernij. Wat wel bekend is, komt meestal uit mondelinge overlevering. Nog veel meer studie is nodig naar alle verschillende bronnen, waarbij aandacht is voor het perspectief van de slaafgemaakten.

De biografieën zijn geschreven door dr. Aspha Bijnaar. Zij is onafhankelijk onderzoeker, adviseur, schrijfster,  conceptontwikkelaar, directeur van stichting Musea Bekennen Kleur en directeur van stichting Educatie Studio. Ze studeerde Sociologie. In 2002 promoveerde ze aan de Universiteit van Amsterdam. Bijnaar heeft als onderzoeker gewerkt aan diverse wetenschappelijke publicaties, tentoonstellingen en lespakketten op het gebied van slavernij, de erfenis en erfgoed van slavernij en de Tweede Wereldoorlog. Als directeur van Stichting Musea Bekennen Kleur, het landelijke samenwerkingsproject voor musea en erfgoedinstellingen, brengt Bijnaar tientallen instellingen samen om in actie te komen voor verduurzaming van diversiteit en inclusie in de Nederlandse erfgoedsector.

Klik op de namen in het uitklapmenu om de biografieën te lezen.

Biografieën

De kunstenaars

Het Nederlandse koloniale en slavernijverleden is een pijnlijk, belangrijk en tot voor kort onderbelicht deel van onze geschiedenis. De koloniale geschiedenis van Nederland beslaat een periode van ruim 350 jaar en vond plaats op meerdere continenten. Deze tentoonstelling focust op de trans-Atlantische en Aziatische slavernijgeschiedenis. Ook vertelt de tentoonstelling verhalen over de periode na 1863, toen mensen op andere manieren werden uitgebuit door de Staat der Nederlanden – bijvoorbeeld door middel van contractarbeid.

Revolte: in verzet tegen slavernij werpt een nieuw licht op onze slavernijgeschiedenis en op de mensen die tot slavernij werden gedwongen. Te weinig is bekend over hun strijd voor vrijheid en hun georganiseerde verzet. In de geschiedschrijving en in historische beelden overheerst het beeld van ‘nederige’ en ‘gehoorzame’ tot slaaf gemaakten, als slachto­ffers zonder naam of identiteit. Tot slaaf gemaakte mensen die bovendien na de afschaffing van de slavernij ‘dankbaar’ moesten zijn voor de ‘hen geboden vrijheid’. Een vrijheid die ook nu nog vooral wordt gebracht als verdienste van de abolitionistische beweging, waarin voornamelijk witte mensen pleitten voor de afschaffing van de slavernij.

Het vertellen van de onderbelichte verhalen van verzetshelden uit de koloniale tijd is belangrijk om de doorwerking van onze koloniale geschiedenis in het heden te begrijpen. De tentoonstelling Revolte: in verzet tegen slavernij doet het bestaande perspectief kantelen door ándere verhalen te vertellen. Revolte onthult verborgen geschiedenissen van strijdbare rolmodellen.

Gastcurator: CBK Zuidoost, Amsterdam; Delano Mac Andrew, Annet Zondervan
Vormgeving: Serana Angelista
In opdracht van: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Met dank aan de deelnemende kunstenaars.

Revolte: in verzet tegen slavernij is te zien in de etalage en hal van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, op de Rijnstraat 50 in Den Haag.

Meer zien?

Bezoek de tentoonstelling Verzet tegen slavernij, een samenwerking van het Nationaal Slavernijmuseum met het Verzetsmuseum Amsterdam. Kijk voor meer informatie, bezoekerstijden en tickets op: Verzet tegen slavernij – Verzetsmuseum.